Lymfedrainage na een operatie: wat kan oedeemtherapie voor uw herstel betekenen?

Na een operatie is het heel normaal dat het lichaam tijd nodig heeft om te herstellen. Een zwelling, een gespannen gevoel of vochtophoping rond het geopereerde gebied kan onderdeel zijn van het normale herstelproces. Soms blijft het oedeem echter langer aanwezig of ontstaat er een probleem met de afvoer van vocht.

In die situaties kan oedeemtherapie, waaronder manuele lymfedrainage, een onderdeel zijn van de behandeling.

Maar wat doet lymfedrainage precies? Waarom kan er na een operatie oedeem ontstaan? En wanneer kan oedeemtherapie helpen?

In dit artikel leggen we uit wat lymfedrainage en oedeemtherapie betekenen, wat de wetenschappelijke literatuur hierover zegt en waarom een behandeling altijd afgestemd moet worden op de situatie van de patiënt.

Wat is lymfedrainage?

Lymfedrainage, ook wel manuele lymfedrainage (MLD) genoemd, is een gespecialiseerde manuele behandeltechniek die wordt toegepast binnen de behandeling van lymfoedeem en andere vormen van oedeem.

Het lymfestelsel speelt een belangrijke rol bij het afvoeren van vocht, eiwitten en andere stoffen uit het weefsel. Wanneer de afvoer van lymfevocht wordt verstoord, kan vocht zich in het weefsel ophopen.

Bij manuele lymfedrainage gebruikt een daarvoor opgeleide therapeut zachte, specifieke handgrepen om de afvoer van vocht via het lymfestelsel te ondersteunen.

Lymfedrainage is daarbij niet hetzelfde als een gewone massage. De behandeling wordt uitgevoerd volgens specifieke technieken en wordt afgestemd op de aanwezige zwelling, de oorzaak daarvan en de medische situatie van de patiënt.

Waarom ontstaat er oedeem na een operatie?

Een operatie veroorzaakt een gecontroleerde beschadiging van weefsel. Het lichaam reageert daarop met een ontstekings- en herstelreactie. Daarbij kan tijdelijk extra vocht in het weefsel aanwezig zijn.

Daarnaast kunnen tijdens een operatie bloedvaten en lymfevaten worden beïnvloed of beschadigd. Ook minder bewegen na een operatie kan invloed hebben op de afvoer van vocht.

Hierdoor kan postoperatief oedeem ontstaan.

Een bepaalde mate van zwelling is dus niet ongebruikelijk na een operatie. Het betekent niet automatisch dat iemand lymfoedeem heeft.

Postoperatieve zwelling of lymfoedeem?

Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen tijdelijk postoperatief oedeem en lymfoedeem.

Postoperatieve zwelling maakt vaak onderdeel uit van het normale genezingsproces en neemt geleidelijk af. Wanneer een zwelling langdurig blijft bestaan, terugkeert, toeneemt of gepaard gaat met andere klachten, kan er sprake zijn van een verstoorde lymfatische afvoer.

Een oedeemtherapeut kan beoordelen welke factoren een rol spelen en of behandeling nodig is.

Kan lymfedrainage helpen bij oedeem na een operatie?

De wetenschappelijke resultaten zijn afhankelijk van de soort operatie en het type oedeem.

Een systematische review naar lymfatische behandelingen na orthopedische chirurgie en letsel concludeerde dat oedeemtherapie en manuele oedeemmobilisatie een plaats kunnen hebben wanneer aanzienlijke zwelling na een operatie aanwezig blijft of langer duurt dan verwacht.

De behandeling kan vooral relevant zijn wanneer er sprake is van aanhoudend oedeem, een verstoorde lymfatische afvoer of lymfoedeem en wanneer een therapeut op basis van onderzoek verwacht dat oedeemtherapie kan bijdragen aan het herstel.

Wat is oedeemtherapie?

Oedeemtherapie is een bredere term voor de behandeling van oedeem en lymfoedeem.

Afhankelijk van de situatie kan de behandeling bestaan uit:

Manuele lymfedrainage

De therapeut gebruikt specifieke, zachte handgrepen om het lymfatische transportsysteem te ondersteunen.

Compressietherapie

Compressie kan helpen om de vochtophoping onder controle te houden. Welke vorm van compressie geschikt is, hangt onder andere af van de plaats en ernst van het oedeem.

Beweging en oefentherapie

Spieractiviteit speelt een belangrijke rol bij de circulatie en het transport van vocht. Daarom kan bewegen en gericht oefenen een onderdeel zijn van de behandeling.

Huidverzorging

Bij lymfoedeem is een goede huidverzorging belangrijk. Een beschadigde huid kan het risico op infecties verhogen.

Uitleg en zelfmanagement

Een belangrijk onderdeel van oedeemtherapie is begrijpen wat er gebeurt en leren hoe u zelf met de klachten kunt omgaan.

Een recente internationale consensus over complete decongestieve therapie beschrijft onder andere onderzoek, compressie, manuele technieken, beweging, huidverzorging, educatie en zelfmanagement als onderdelen van deze bredere behandelstrategie.

Wanneer kan lymfedrainage na een operatie worden overwogen?

Of lymfedrainage geschikt is, hangt af van verschillende factoren.

Een behandeling kan bijvoorbeeld worden overwogen wanneer:

• de zwelling na een operatie duidelijk aanwezig blijft;
• het geopereerde gebied gespannen of zwaar aanvoelt;
• er sprake is van een verstoorde vocht- of lymfeafvoer;
• lymfoedeem is ontstaan;
• zwelling de beweging of het functioneren belemmert;
• de arts of therapeut verwacht dat oedeemtherapie een zinvolle aanvulling kan zijn op de revalidatie.

Het moment waarop behandeling wordt gestart, verschilt per operatie en per persoon. Bij een recente operatie moet altijd rekening worden gehouden met de wond, eventuele drains, hechtingen, medische beperkingen en het advies van de behandelend arts.

Bij welke operaties kan oedeem voorkomen?

Oedeem kan na veel verschillende soorten operaties voorkomen.

Denk bijvoorbeeld aan:

Na orthopedische operaties

Na bijvoorbeeld een knie-, enkel-, voet- of andere orthopedische operatie kan zwelling rondom het geopereerde gebied ontstaan.

Onderzoek naar lymfatische behandelingen na orthopedische chirurgie laat zien dat oedeem een belangrijk aandachtspunt kan zijn tijdens de revalidatie.

Na borstoperaties

Na een borstoperatie, met name wanneer ook lymfeklieren zijn verwijderd of behandeld, kan lymfoedeem ontstaan aan de arm, borst of borstkas.

Na andere operaties

Ook na andere chirurgische ingrepen kan langdurige zwelling voorkomen. De oorzaak en behandeling verschillen echter per operatie.

Daarom is het belangrijk om niet alleen naar de hoeveelheid vocht te kijken, maar vooral naar de oorzaak van het oedeem.

Wat kunt u verwachten tijdens een behandeling?

Een behandeling begint doorgaans met een intake en onderzoek.

De therapeut kijkt bijvoorbeeld naar:

• de locatie van het oedeem;
• de omvang en aard van de zwelling;
• de beweeglijkheid;
• de huid;
• de medische voorgeschiedenis;
• het type operatie;
• het verloop van het herstel;
• eventuele andere behandelingen.

Daarna wordt bepaald welke behandeling passend is.ly

Wanneer manuele lymfedrainage wordt toegepast, zijn de handgrepen doorgaans zacht en ritmisch. Het doel is niet om zo hard mogelijk op de zwelling te drukken, maar om het lymfatische transportsysteem gericht te ondersteunen.

Hoeveel behandelingen zijn nodig?

Daar is geen algemeen aantal voor te geven.

De behandelduur en frequentie zijn afhankelijk van onder andere de oorzaak van het oedeem, de ernst en duur van de zwelling, het type operatie en hoe iemand op de behandeling reageert.

Bij sommige mensen is een korte behandelperiode voldoende. Bij lymfoedeem of langdurige klachten kan een langer behandeltraject nodig zijn.

Daarom wordt het behandelplan individueel opgesteld en tijdens het traject geëvalueerd.

Wanneer moet u contact opnemen met uw arts?

Niet iedere zwelling na een operatie is geschikt voor behandeling door een oedeemtherapeut.

Neem bij nieuwe of toenemende klachten na een operatie eerst contact op met uw arts wanneer u zich zorgen maakt over bijvoorbeeld een snel toenemende zwelling, roodheid, warmte, koorts, ernstige pijn, wondproblemen of andere onverwachte klachten.

Een oedeemtherapeut kan helpen bij het behandelen van oedeem, maar moet een mogelijke medische complicatie niet vervangen door een therapeutische behandeling.

Lymfedrainage als onderdeel van uw herstel

Lymfedrainage kan bij bepaalde vormen van postoperatief oedeem en lymfoedeem een waardevol onderdeel van oedeemtherapie zijn.

Tegelijkertijd laat wetenschappelijk onderzoek zien dat het effect niet bij iedere patiënt en iedere operatie hetzelfde is. Daarom kijken we niet alleen naar de zwelling zelf, maar naar het volledige plaatje.

Een goede behandeling bestaat uit een persoonlijke beoordeling, een passende combinatie van behandelmethoden en begeleiding bij het herstel.

Heeft u na een operatie last van aanhoudende zwelling of vermoedt u dat uw lymfeafvoer verstoord is? Dan kan een beoordeling door een gespecialiseerde oedeemtherapeut duidelijk maken welke behandeling bij uw situatie past.

‍

Veelgestelde vragen over lymfedrainage na een operatie

Is lymfedrainage na een operatie altijd nodig?

Nee. Een bepaalde hoeveelheid zwelling is normaal na veel operaties en neemt meestal geleidelijk af. Lymfedrainage is niet standaard noodzakelijk voor iedere patiënt.

Helpt lymfedrainage tegen vocht na een operatie?

Dat kan in bepaalde situaties. Bij aanhoudend postoperatief oedeem kan oedeemtherapie onderdeel zijn van een bredere behandeling.

Wanneer mag ik beginnen met lymfedrainage na een operatie?

Dat verschilt per operatie en persoon. De wondgenezing, eventuele drains en instructies van de chirurg of behandelend arts spelen hierbij een belangrijke rol.

Is lymfedrainage hetzelfde als een massage?

Nee. Manuele lymfedrainage is een specifieke therapeutische techniek en is niet hetzelfde als een algemene ontspanningsmassage.

Kan lymfedrainage helpen bij lymfoedeem?

MLD kan onderdeel zijn van de behandeling van lymfoedeem.

Kan ik zelf lymfedrainage uitvoeren?

In sommige situaties kan een therapeut uitleg geven over zelfmanagement of eenvoudige zelfdrainage. Dit moet wel passen bij uw situatie en wordt bij voorkeur eerst door een daarvoor opgeleide therapeut aangeleerd.

Hoe lang duurt een behandeling?

De duur verschilt per persoon en behandelplan. De therapeut bepaalt op basis van het onderzoek welke behandeling en behandelduur passend zijn.

Kan oedeem na een operatie vanzelf verdwijnen?

Ja. Tijdelijke postoperatieve zwelling maakt vaak onderdeel uit van het normale herstel en neemt geleidelijk af. Wanneer zwelling niet afneemt, terugkomt of juist toeneemt, is het verstandig dit te laten beoordelen.

Kan ik na een operatie ook oedeemtherapie krijgen zonder lymfoedeem?

Dat kan afhankelijk van de oorzaak en aard van de zwelling. Oedeemtherapie richt zich niet uitsluitend op chronisch lymfoedeem. De therapeut beoordeelt eerst of behandeling passend is.

Is lymfedrainage pijnlijk?

Manuele lymfedrainage wordt over het algemeen met zachte technieken uitgevoerd. De behandeling hoort niet bedoeld te zijn om pijnlijke druk uit te oefenen. Geef tijdens de behandeling altijd aan wanneer iets onprettig of pijnlijk voelt.

‍

Wetenschappelijke onderbouwing

De informatie op deze pagina is gebaseerd op wetenschappelijke publicaties, waaronder systematische reviews, meta-analyses en gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken.

Deze informatie is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen persoonlijk medisch advies of onderzoek door een arts of gespecialiseerde therapeut.

‍

Wil je meer weten over oedeem?

Wij hebben een pagina waarin wij meer informatie hebben omschreven over oedeem. Klik daarvoor hier. Of lees onze blog over wat oedeem is. Wellicht vind je onze algemene behandelpagina over oedeem ook  interessant.

Soms is oedeemtherapie gewenst met medische en cosmetische littekentherapie. Kijk hier voor onze medische behandeling en hier voor onze cosmetische oplossing.

Mocht je meer willen weten over facia- en oedeemtherapie dan hebben wij een paar blogs geschreven, namelijk: wat is faciatherapie, faciatherapie bij littekens, faciatherapie ter ondersteuning van het herstel na een keizersnede, oedeemtherapie na liposuctie, oedeemtherapie na kanker, oedeemtherapie na liposuctie en over faciatherapie na na fysieke trauma. Hiernaast hebben wij een algemene pagina over onze faciatherapie behandelingen.