Huidverzorging tijdens of na chemotherapie en bestraling

Een kankerbehandeling heeft vaak veel invloed op het lichaam. Wat daarbij soms minder aandacht krijgt, is de huid. Chemotherapie en bestraling kunnen verschillende veranderingen veroorzaken, zoals een droge huid, roodheid, schilfering, jeuk, gevoeligheid en pigmentvlekken. Soms blijven deze huidveranderingen ook na afloop van de behandeling aanwezig.

De huid heeft een belangrijke beschermende functie. Wanneer de huidbarrière door een medische behandeling wordt verstoord, kan de huid gevoeliger worden voor invloeden van buitenaf en meer vocht verliezen. Een goede huidverzorging is daarom belangrijk, zowel tijdens als na chemotherapie of bestraling.

Maar hoe verzorg je de huid wanneer deze extra kwetsbaar is? Welke producten kun je gebruiken en wanneer is het verstandig om professionele huidverzorging te overwegen? We leggen het uit.

Waarom verandert de huid tijdens chemotherapie of bestraling?

Chemotherapie en bestraling hebben ieder een andere werking, maar beide kunnen invloed hebben op de gezondheid en het functioneren van de huid.

Huidveranderingen door chemotherapie

Chemotherapie bestaat uit geneesmiddelen die de groei en deling van cellen remmen of beschadigen. Omdat sommige gezonde lichaamscellen zich eveneens snel delen, kunnen ook deze cellen door de behandeling worden beïnvloed. Dit geldt onder andere voor cellen in de huid en huidaanhangsels.

Hierdoor kunnen verschillende huidproblemen ontstaan, waaronder:

• Een droge huid: de huid kan minder soepel aanvoelen, gaan trekken en schilferen.
• Jeuk en irritatie: de huid kan gevoeliger reageren op verzorgingsproducten, temperatuurverschillen en wrijving.
• Roodheid en huiduitslag: sommige chemotherapeutische middelen kunnen ontstekingsachtige huidreacties veroorzaken.
• Pigmentveranderingen: er kunnen donkere of lichtere verkleuringen ontstaan.
• Hand-voetsyndroom: bepaalde geneesmiddelen kunnen roodheid, zwelling, tintelingen, pijn en soms vervelling van de handpalmen en voetzolen veroorzaken.
• Veranderingen aan nagels en nagelriemen: nagels kunnen brozer worden, verkleuren of loslaten.

Niet iedereen krijgt dezelfde huidreacties. Dit hangt onder andere af van het gebruikte geneesmiddel, de dosering, de behandelduur en de persoonlijke gevoeligheid van de huid.

Huidveranderingen door bestraling (radiotherapie)

Bij radiotherapie wordt gebruikgemaakt van ioniserende straling om kankercellen te beschadigen. De straling kan daarbij ook invloed hebben op gezonde huidcellen in het bestraalde gebied.

Een veelvoorkomende bijwerking is radiodermatitis. Dit is een ontstekingsreactie van de huid die ontstaat door blootstelling aan bestraling.

Mogelijke huidreacties zijn:

• Roodheid en een warm gevoel.
• Droogheid en schilfering.
• Jeuk, een branderig gevoel of pijn.
• Verhoogde gevoeligheid bij aanraking.
• Vervelling van de huid.
• Donkerdere verkleuring van het bestraalde gebied.

Bij een ernstigere huidreactie kan de bovenste huidlaag gedeeltelijk loslaten. Er kunnen dan vochtige, open plekken ontstaan. Dit wordt ook wel moist desquamation genoemd.

De huidreactie ontstaat meestal geleidelijk gedurende de bestralingsperiode. Ook na de laatste bestraling kan de huid nog enige tijd reageren voordat het herstel op gang komt.

De ernst van de reactie verschilt per persoon en is onder andere afhankelijk van de bestralingsdosis, de behandeltechniek, het behandelde lichaamsgebied en eventuele gelijktijdige chemotherapie.

Hoe verzorg je de huid tijdens chemotherapie of bestraling?

Tijdens een oncologische behandeling is het belangrijk om de huid zo min mogelijk te belasten. De huid kan tijdelijk minder goed bestand zijn tegen invloeden van buitenaf. Een eenvoudige en milde huidverzorgingsroutine is daarom vaak de beste keuze.

1. Kies voor milde huidreiniging

Gebruik bij voorkeur een milde reiniger die de huid niet onnodig ontvet. Sterk geparfumeerde producten, agressieve reinigingsmiddelen en producten met een sterk ontvettende werking kunnen de huid verder uitdrogen of irriteren.

Was de huid met lauwwarm water en dep deze voorzichtig droog met een zachte handdoek. Vermijd hard wrijven en scrubben.

Het is overigens niet nodig om de huid tijdens bestraling helemaal niet te wassen. Onderzoek laat juist zien dat voorzichtig wassen met water, eventueel met een milde reiniger, veilig kan zijn en zelfs kan bijdragen aan het verminderen van ernstige huidreacties.

2. Ondersteun de huidbarrière met een geschikte crème

Een beschadigde of verzwakte huidbarrière kan meer vocht verliezen. Hierdoor ontstaat sneller een droge, trekkerige en gevoelige huid.

Een goede vochtinbrengende crème kan helpen om het vochtgehalte van de huid te ondersteunen en vochtverlies te beperken.

Ingrediënten die in huidverzorging een rol kunnen spelen zijn bijvoorbeeld:

• Ceramiden: ondersteunen de natuurlijke huidbarrière.
• Glycerine: helpt vocht aan te trekken en vast te houden in de huid.
• Ureum: helpt bij het hydrateren van een droge huid. Bij een geïrriteerde of beschadigde huid kan ureum echter prikken.
• Hyaluronzuur: helpt vocht vast te houden in de oppervlakkige huidlagen.
• Niacinamide: kan bijdragen aan de ondersteuning van de huidbarrière.

Kies bij voorkeur voor een eenvoudige, goed verdraagbare crème zonder onnodige geurstoffen. Welke ingrediënten geschikt zijn, hangt af van de conditie van de huid en de behandeling die iemand ondergaat.

Bij een bestraald huidgebied is het belangrijk om de instructies van het radiotherapieteam te volgen. Bespreek ook wanneer je een crème moet aanbrengen in relatie tot de bestralingssessie.

3. Bescherm de huid tegen de zon

Tijdens en na chemotherapie of bestraling kan de huid gevoeliger zijn voor zonlicht. Sommige geneesmiddelen veroorzaken fotosensitiviteit, waardoor de huid sneller reageert op UV-straling.

Ook een bestraald huidgebied kan tijdelijk extra gevoelig zijn.

Bescherm de huid daarom met:

• Een breedspectrum zonnebrandcrème met minimaal SPF 30, bij voorkeur SPF 50.
• Beschermende kleding.
• Een hoed of pet bij blootstelling aan de zon.
• Het vermijden van langdurige blootstelling aan de felle middagzon.

Ook wanneer de behandeling is afgerond, blijft zonbescherming belangrijk. Pigmentveranderingen en een verhoogde gevoeligheid kunnen nog langere tijd aanwezig zijn.

4. Voorkom onnodige wrijving en irritatie

Een kwetsbare huid kan minder goed tegen mechanische belasting. Probeer daarom onnodige wrijving en druk te beperken.

Denk hierbij aan:

• Het dragen van zachte, niet-knellende kleding.
• Het vermijden van ruwe stoffen op gevoelige huidgebieden.
• Voorzichtig afdrogen na het douchen.
• Het vermijden van scrubs en intensieve massages op kwetsbare huid.
• Het voorzichtig omgaan met scheren en ontharen.

Bij irritatie, wondjes of open huidgebieden is het belangrijk om deze niet zelf intensief te behandelen.

Huidverzorging na chemotherapie of bestraling

Wanneer de oncologische behandeling is afgerond, betekent dit niet automatisch dat de huid direct weer haar oorspronkelijke conditie heeft.

Het herstel van de huid verloopt geleidelijk. Sommige mensen merken dat hun huid binnen enkele weken verbetert, terwijl anderen nog maanden last hebben van droogheid, gevoeligheid of pigmentveranderingen.

Ook kunnen bepaalde huidveranderingen na bestraling langduriger aanwezig blijven.

Een droge en gevoelige huid na chemotherapie

Na chemotherapie kan de huid nog een tijd droog, trekkerig of gevoelig blijven. De natuurlijke huidbarrière heeft tijd nodig om zich te herstellen.

Een eenvoudige huidverzorgingsroutine kan helpen om de huid comfortabel te houden. Gebruik een milde reiniger, breng regelmatig een geschikte vochtinbrengende crème aan en bescherm de huid tegen UV-straling.

Wanneer de huid weer voldoende hersteld is, kan de verzorgingsroutine eventueel geleidelijk worden uitgebreid.

Pigmentvlekken en verkleuringen na kankerbehandeling

Sommige chemotherapeutische middelen en bestraling kunnen veranderingen in de pigmentatie veroorzaken.

Dit kan zich uiten in donkere verkleuringen, plaatselijke pigmentvlekken of een ongelijkmatige teint. Soms verdwijnen deze veranderingen geleidelijk, maar ze kunnen ook langer zichtbaar blijven.

Het is belangrijk om eerst vast te stellen waardoor de pigmentverandering is ontstaan. Niet iedere verkleuring is namelijk hetzelfde en niet iedere pigmentvlek kan op dezelfde manier worden behandeld.

Bescherming tegen UV-straling is een belangrijk onderdeel van de verzorging.

Een dunne, kwetsbare of minder soepele huid

Na bestraling kunnen veranderingen in de huidstructuur ontstaan. Bij sommige mensen wordt de huid dunner, minder soepel of juist stugger door veranderingen in het onderliggende bindweefsel.

Dit kan gepaard gaan met een trekkerig gevoel en een verminderde elasticiteit.

Een milde huidverzorging kan helpen om de huid comfortabel te houden. Bij aanhoudende klachten is het verstandig om de huid door een deskundige te laten beoordelen.

Wanneer kun je weer een gezichtsbehandeling ondergaan na chemotherapie?

Dit is een vraag die regelmatig speelt bij mensen die hun huid na een intensieve medische periode weer extra aandacht willen geven.

Het moment waarop een gezichtsbehandeling verantwoord is, verschilt per persoon. Er bestaat geen vaste wachttijd die voor iedereen geldt.

Dit is afhankelijk van onder andere:

• Het type chemotherapie of bestraling.
• Het moment waarop de laatste behandeling heeft plaatsgevonden.
• De conditie en belastbaarheid van de huid.
• De aanwezigheid van roodheid, irritatie, wondjes of andere huidreacties.
• Eventuele medicatie en de mate van herstel van het immuunsysteem.

Tijdens actieve chemotherapie of bestraling zijn intensieve cosmetische behandelingen doorgaans niet geschikt zonder voorafgaande medische beoordeling en toestemming van het behandelteam.

Denk hierbij aan chemische peelings, microneedling, laserbehandelingen en intensieve exfoliatie.

Ook na afloop van de behandeling is het verstandig om voorzichtig op te bouwen. Een huid die er aan de buitenkant hersteld uitziet, kan nog steeds kwetsbaarder zijn dan voorheen.

Laat daarom eerst beoordelen wat de huid op dat moment nodig heeft.

Hoe kan een huidtherapeut helpen bij huidherstel na kankerbehandeling?

Wanneer de oncologische behandeling is afgerond en de huid voldoende is hersteld, kan professionele huidverzorging een waardevolle aanvulling zijn op de dagelijkse verzorging.

Een huidtherapeut kijkt niet alleen naar het uiterlijk van de huid, maar ook naar de huidconditie, de huidbarrière, de gevoeligheid en eventuele restverschijnselen van de behandeling.

Bij Medical Skin Healing in Wassenaar vinden we het belangrijk om eerst goed naar de huid en de persoonlijke situatie te kijken.

Afhankelijk van de huidconditie kan worden gekeken naar:

• Het ondersteunen van de vochtbalans van de huid.
• Het verzorgen van een droge en gevoelige huid.
• Het verbeteren van het comfort en de soepelheid van de huid.
• Het beoordelen van pigmentveranderingen.
• Het opstellen van een passende huidverzorgingsroutine.

Niet iedere behandeling is direct na chemotherapie of bestraling geschikt. Daarom kijken we altijd naar de medische voorgeschiedenis, de gebruikte medicatie en de actuele huidconditie. Bij twijfel stemmen we af met de behandelend arts of het oncologieteam.

Ons uitgangspunt is dat de huid de tijd en de juiste verzorging krijgt om zo goed mogelijk te herstellen.

‍

Veelgestelde vragen over huidverzorging tijdens en na chemotherapie en bestraling

Welke crème is geschikt tijdens chemotherapie?

Tijdens chemotherapie is een milde, parfumvrije vochtinbrengende crème vaak een goede keuze. Ingrediënten zoals glycerine en ceramiden kunnen helpen om de huid gehydrateerd te houden en de huidbarrière te ondersteunen. Welke crème geschikt is, hangt af van het gebruikte geneesmiddel en de conditie van de huid.

Hoe lang blijft de huid gevoelig na chemotherapie?

Dit verschilt per persoon en per type behandeling. Sommige huidklachten verdwijnen binnen enkele weken na afloop van de chemotherapie. Andere klachten, zoals droogheid, pigmentveranderingen of veranderingen aan de nagels, kunnen langer aanhouden.

Wat helpt tegen een droge huid na chemotherapie?

Een milde reiniger en een vochtinbrengende crème kunnen helpen om de huid te verzorgen. Kies producten die de huidbarrière ondersteunen en vermijd agressieve reiniging, scrubs en producten die irritatie veroorzaken.

Mag je douchen tijdens bestraling?

Ja. Voorzichtig wassen met lauwwarm water en eventueel een milde reiniger is toegestaan. Dep de huid daarna voorzichtig droog. Volg wel altijd de specifieke instructies van het radiotherapieteam.

Kun je pigmentvlekken krijgen door chemotherapie of bestraling?

Ja. Bepaalde chemotherapeutische geneesmiddelen en bestraling kunnen veranderingen in de pigmentatie veroorzaken. Hierdoor kunnen donkere of lichtere plekken ontstaan. De verkleuring kan na verloop van tijd verminderen, maar soms blijft deze langer aanwezig.

Wanneer mag je weer een gezichtsbehandeling na chemotherapie?

Er bestaat geen vaste wachttijd. Dit hangt af van het gebruikte geneesmiddel, de laatste behandeldatum, eventuele bijwerkingen en de conditie van de huid. Intensieve behandelingen zoals peelings, microneedling en laserbehandelingen moeten worden uitgesteld totdat ze medisch verantwoord zijn.

Kan een huidtherapeut helpen bij huidproblemen na kankerbehandeling?

Ja. Een huidtherapeut kan de huidconditie beoordelen en adviseren over passende huidverzorging. Afhankelijk van de klachten en de mate van herstel kan worden gekeken naar mogelijkheden om de droge, gevoelige of veranderde huid te verzorgen. Eventuele behandelingen worden altijd afgestemd op de medische situatie.

Wanneer moet je contact opnemen met het ziekenhuis bij huidproblemen?

Neem contact op met het behandelteam bij toenemende roodheid, hevige pijn, blaren, open of nattende huidplekken, pus, koorts of tekenen van een infectie. Wacht bij dergelijke klachten niet op een reguliere afspraak bij een huidtherapeut.

Persoonlijke aandacht voor jouw huid

Een kankerbehandeling vraagt veel van het lichaam en kan ook de huid behoorlijk veranderen. Het is daarom begrijpelijk dat je na afloop weer aandacht wilt besteden aan de gezondheid en het uiterlijk van je huid.

Bij Medical Skin Healing in Wassenaar kijken we graag met je mee naar de conditie van jouw huid en de mogelijkheden voor passende huidverzorging. We nemen de tijd om te bespreken wat jouw huid nodig heeft en welke verzorging op dat moment verantwoord is.

Heb je vragen over huidverzorging tijdens of na chemotherapie of bestraling? Neem gerust contact met ons op. We denken graag met je mee.